Посета на доктор или стоматолог без солзи: водич за родители

Ординацијата е место полно со непознати луѓе, звуци, мириси и допири, а често и со долго чекање. Не е чудно што за многу деца во спектарот посетата на доктор или стоматолог е меѓу најтешките моменти. Добрата вест е дека подготовката може многу да помогне. Еве што им помогнало на многу семејства.

Зошто е толку тешко

Raising Children Network, австралиската национална веб-страница за родители, објаснува дека многу деца во спектарот имаат тешкотии со комуникацијата, сакаат предвидливи рутини и имаат сензорна осетливост. Во ординација сите три се среќаваат одеднаш:

• Непредвидливост. Детето не знае што ќе се случи, кој ќе го допре и колку ќе трае.
• Сетила. Силно светло над столот, звукот на стоматолошката машинка, мирисот на средство за дезинфекција, ладните инструменти, ракавиците.
• Чекање. Полна чекална, бучава, луѓе што доаѓаат и си одат.
• Допир. Прегледот бара блискост што на многу деца им е непријатна.

Кога ќе знаете што му е најтешко на вашето дете, полесно ќе изберете што од советите подолу да го пробате.

Пред посетата

1. Играјте „доктор“ дома

Со играчка-стетоскоп, лажичка наместо шпатула, мала ламба наместо светло. Прво „прегледувајте“ го мечето, потоа вас, па ако сака и детето. Така секој чекор станува познат: отвори уста, длабоко вдиши, покажи уво. Ова го препорачува и јавната стоматолошка служба SA Dental од Јужна Австралија: менувајте се во улогите на стоматолог и пациент, и користете едноставни работи како огледалце, ракавици, темни очила и дршката од четката за заби за „броење“ на забите.

2. Направете кратка сликовна приказна

Неколку страници со една слика и една реченица. На пример:

Утре одам кај стоматологот.
Ќе седам во голем стол што се спушта наназад.
Стоматологот ќе ми ги брои забите со мало огледалце.
Може да чујам звук. Звукот не боли.
Ако ми треба пауза, ќе ја кренам раката.
Потоа одиме во паркот.

Читајте ја секој ден неколку дена пред посетата, како што советува Raising Children Network. Додадете и една страница за можна промена („можеби ќе чекаме малку“), за детето да не биде изненадено. Користете фотографии од вистинската ординација ако може.

3. Покажете му го местото однапред

Поминете покрај зградата, покажете слики од чекалната и од ординацијата (многу ординации имаат на веб-страница или на социјалните мрежи), или прашајте дали може да дојдете на кратка посета без преглед, само да „се запознаат“. Обиколката однапред е меѓу десетте совети што родители и стоматолози ги споделиле преку SPARK, најголемата американска истражувачка студија за аутизам.

4. Изберете го вистинскиот термин

Прашајте за прв термин во денот, кога чекалната е празна и докторот уште не доцни. Ако детето е поуморно наутро, изберете најмирен дел од денот за него. Ако е можно, прашајте за малку подолг термин или за ден кога е помирно.

Кога ќе најдете термин што одговара, обидете се да го задржите. Труд на стоматолози од Факултетот за медицински науки при Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип препорачува детето, кога е можно, да оди кај истиот стоматолог, во истата ординација и во исто време од денот, а посетите да бидат кратки.

5. Кажете му на докторот однапред

Не чекајте да влезете во ординацијата. Јавете се или напишете неколку реченици неколку дена порано: како комуницира детето, на што е осетливо и што го интересира. Може да ја искористите оваа картичка:

Картичка за докторот
Име на детето	…
Како комуницира	на пр. со неколку зборови, со слики, со гестови
Што му пречи	на пр. силно светло, ненадеен допир, бучава, мириси
Што му помага	на пр. да знае што следи, да брои, слушалки, омилена играчка
Знаци дека му е доста	на пр. ги покрива ушите, се ниша, бара да излезе
Ве молиме	зборувајте мирно и кратко, кажете пред да го допрете

Истото истражување од Штип го препорачува токму ова: родителот однапред да ги сподели со стоматологот рутините и стравовите на детето, и да остане со детето за време на прегледот. Повеќето доктори се благодарни кога ќе добијат ваква информација. Тоа и ним им ја олеснува работата.

6. Направете распоред на самата посета

Ако вашето дете веќе користи визуелен распоред, направете кратка верзија за ординацијата: кола → чекална → стол → преглед → готово → награда. По секој чекор, штиклирајте го. Обележете ја посетата и на календарот неколку дена порано, за да не дојде како изненадување.

Што да понесете

• Омилена играчка или предмет што го смирува
• Слушалки (за бучава) и капа или очила за сонце (за светло)
• Таблет или телефон со позната игра, песна или цртан
• Вода и мала ужинка (за стоматолог, прашајте однапред дали смее да јаде пред прегледот)
• Сликовната приказна и распоредот

Во ординацијата

• Скратете го чекањето. Прашајте дали може да почекате во колата или надвор, а да ве повикаат на телефон кога ќе дојде редот.
• Кажете колку ќе трае. „Уште пет броења“, „уште два заба“, „до крајот на песната“. Крајот што може да се види е полесен од крајот што не се знае.
• Останете мирни. Децата многу добро ја чувствуваат нашата нервоза.
• Дозволете удобност. Да седи во вашиот скут, да ги држи вашите раце, да носи слушалки.
• Барајте пауза кога треба. Договорете знак, на пример кренатата рака.
• Во ред е да прекинете. Ако детето е премногу вознемирено, подобро е да застанете и да пробате друг ден, отколку посетата да остане како лошо искуство за следните години.

По посетата

• Пофалете го секој чекор, дури и ако не успеало сè. „Седна во столот“ е голема работа.
• Нека следи нешто убаво, како што е ветено во приказната.
• Зборувајте за посетата позитивно и не споделувајте ги пред детето вашите лоши искуства кај стоматолог.
• Запишете што помогна, а што не, и името на докторот или сестрата што добро се снашле. Следниот пат ќе ви треба.

Кога подготовката не е доволна

Кај некои деца, и покрај сите напори, прегледот не може да се изведе. Тоа не е ничија грешка. Разговарајте со докторот, стоматологот или со стручното лице што работи со детето за други можности. Според Raising Children Network, кај стоматолошките интервенции понекогаш се разгледува благо смирување, а ретко и општа анестезија. Трудот од УГД Штип исто така наведува дека општата анестезија се разгледува кога другите пристапи не успеваат, и тоа за посложени интервенции. Таа одлука секогаш се носи заедно со лекарот, а секое смирување бара претходна согласност од родителот.

Кој совет би го додале вие? Кој доктор или стоматолог кај вас бил особено разбирлив? Пишете ни. Ваквите искуства се најкорисни за другите семејства.

Извори и дополнително читање

• Нашкова, С., Атанасова, С., Тонева, В., Златановска, К. и Лазарова, Љ. (2018). Дентална грижа за деца со аутизам. Факултет за медицински науки, Универзитет „Гоце Делчев“, Штип. KNOWLEDGE – International Journal, 23.2. (на македонски)
• Трајковски, В. и Василевска Петровска, И. (2020). Поддршка на социјални вештини и позитивно родителство, прирачник за родители со посебно поглавје за сензорната чувствителност. Македонско научно здружение за аутизам, Скопје. (на македонски)
• Raising Children Network (Австралија): водич за посети на доктор, стоматолог и други термини кај деца во спектарот. (на англиски)
• SA Dental, јавна стоматолошка служба на Јужна Австралија: Children on the autism spectrum. (на англиски)
• SPARK for Autism: Marina Sarris (2023), Ten Tips to Prepare Your Child With Autism for the Dentist. (на англиски)
• Steinbrenner, J. R. и сор. (2020). Evidence-Based Practices for Children, Youth, and Young Adults with Autism. NCAEP, FPG Child Development Institute, UNC, за визуелните поддршки. (на англиски)